Gąsienica-Wawrytko Jakub

Gąsienica-Wawrytko Jakub (starszy), też Krzeptowski (5 VII 1862 Zakopane  - 10 XI 1950 tamże). Wybitny zakop. przewodnik i ratownik tatrz., z zawodu rolnik, robotnik leśny i kamieniarz.

Przewodnikiem tatrz. klasy III został przed 1901, kl. II w 1902, kl. I w 1906. Uprawiał przewodnictwo do I wojny świat., również i w zimie, co w owych czasach nie było częste. Był znakomitym przewodnikiem i doskonałym wspinaczem. Przeszedł pierwszy kurs narc. dla przewodników tatrz., zorganizowany w 1911 w Zakopanem.

Uczestniczył w wielu wyprawach odkrywczych, np. od Koziej Przełęczy  przez Kozie Czuby  na Kozi Wierch  trasą dopiero później zbudowanej Orlej Perci  (w 1904 z ks. Walentym Gadowskim  i Klimkiem Bachledą ), z Mięguszowieckiego Kotła na Mięguszowiecki Szczyt  górną częścią jego pn. ściany (w 1907 ze Stanisławem Krygowskim ), a także dokonał pierwszych wejść zim., m.in. na Kozi Wierch  od pn. przez Żleb Kulczyńskiego  i na Rysy  od Morskiego Oka  (oba w 1910 z ks. W. Gadowskim), w okresie kiedy taternictwo zim. było uprawiane dopiero przez nielicznych taterników.

Dla zwykłych turystów udostępnił w 1903-06 niektóre trudne odcinki Orlej Perci przez wykucie stopni w skałach oraz założenie klamer, drabinek żelaznych i lin drucianych, a także przez wyznakowanie Orlej Perci i jej dostępów, np. z Koziej Dolinki  na Kozią Przełęcz .Jedna z ostatnich tatrz. wypraw Kuby Wawrytki była związana ze Stefanem Żeromskim . Wyjeżdżając w sierpniu 1914 z powodu wybuchu wojny z Wyżnich Hag  (wówczas na Węgrzech), pozostawił tam Żeromski ukończony rękopis swej powieści Zamieć, gdyż jako obywatel ros. obawiał się trudności na granicy austriackiej. Rękopis ten potem przyniósł mu do Zakopanego zaprzyjaźniony z nim Wawrytko, przechodząc w zimie przez Tatry na nartach tam i z powrotem.

Najbardziej odznaczył się Wawrytko jako ratownik tatrz. Już w lutym 1909 brał udział w wyprawie ratunk. po Mieczysława Karłowicza , zasypanego lawiną śnieżną pod Małym Kościelcem . Gdy na jesieni tegoż roku Mariusz Zaruski zorganizował Tatrz. Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe , Wawrytko stał się jednym z jego pierwszych członków i potem najbardziej aktywnych ratowników aż do 1919, uczestnicząc w licznych, nieraz słynnych i trudnych wyprawach ratunk. jak po Ferdynanda Goetla  na pn. ścianę Wielkiej Buczynowej Turni , po Stanisława Szulakiewicza na pn. ścianę Małego Jaworowego Szczytu , po Klimka Bachledę  tamże. Po 1919 z powodu choroby nóg zaprzestał wszelkiej działalności górskiej. W ostatnich latach swego życia już tylko przez okienko swej izby spoglądał na Tatry.

Był pierwszym przewodnikiem tatrz., który za ofiarną działalność ratowniczą został odznaczony: w 1925 otrzymał franc. medal dla ratowników górskich. W 1934 mianowano go członkiem hon. TOPR, a w 1948 czł. hon. Klubu Wysokogórskiego . W 1948 otrzymał też odznakę hon. PTT. Jest uwieczniony m.in. w lit. twórczości W. Gadowskiego i M. Zaruskiego oraz w nowszym piśmiennictwie o tatrz. przewodnictwie i ratownictwie.