Limanowski Mieczysław

Limanowski Mieczysław (6 I 1876 Lwów - 25 I 1948 Toruń), syn historyka, Bolesława Limanowskiego.

Geolog, geograf, prof. uniw. w Wilnie (1927-39) i Toruniu (1945-48), działacz ochrony przyrody , teatr. krytyk i reż., współtwórca i współkierownik (z Juliuszem Osterwą) teatru "Reduta" (1919-39).

Studiował zrazu na politechn. lwow. (1897-98), ale od 1898 ze względu na chorobę płuc przebywał dużo w Zakopanem , gdzie był nauczycielem domowym Stanisława Ignacego Witkiewicza i u Lilpopów . Zainteresował się wtedy geologią Tatr . Będąc początkowo samoukiem w tej dziedzinie, już od 1899 publikował pop.-nauk. prace geol., np. Pratatry ("Prz. Zakop." 1899 i "Wszechświat" 1899), Przeszłość Tatr i Podhala ("Wszechświat" 1901), cykl 27 artykułów pt. O wspaniałej przeszłości Tatr ("Prz. Zakop." 1901 i 1902), następnie Wycieczka w Tatry i Pieniny ("Pam. TT" 1904), W Pratatrach ("Tydzień" 1904, "Wszechświat" 1904 i "Prz. Zakop." 1904), O Tatrach ("Pam. TT" 1909).

Po Tatrach chodził dużo, zgromadził wielki zbiór skał i skamielin tatrz. i stworzył z nich dział geol. Muzeum Tatrz. w Zakopanem . Już w 1900 urządził w Muzeum Tatrz. wystawę geol., a w 1901 ją uzupełnił. Ta wystawa, obrazująca dzieje powstania Tatr w połączeniu z nowoczesnymi poglądami darwinistycznymi na ewolucję życia na ziemi i ilustrowana fotografią zrekonstruowanego praczłowieka ("małpoluda"), spotkała się z ostrymi atakami zacofanych krytyków, wskutek czego dr Władysław Florkiewicz usunął z wystawy ową fotografię, co z kolei wywołało ostrą replikę L.: List otwarty do przewodniczącego Muzeum Chałubińskiego w Zakopanem p. dr. Florkiewicza ("Prz. Zakop." 1901, nr 39) - dokument b. charakterystyczny dla epoki i dla L. Następnie, w 1901-03, L. stworzył w Muzeum Tatrz. nową ekspozycję geologiczną.

Już od 1900 na podstawie własnych badań geol. w Tatrach L. publikował też prace nauk. z tej dziedziny. Stał się pierwszym nowoczesnym tektonikiem w Polsce, rozwinął i uzupełnił teorię płaszczowinową Lugeona budowy Tatr i Pienin, rozszerzając ją następnie na całe Karpaty .Najpierw ogłosił m.in.: Ueber neue Fossilfunde im Tatragebirge ("Verh. Geol. Reichsanst." 1900), Fauna werfeńska w Tatrach ("Kosmos" 1901), Perm i tryas lądowy w Tatrach ("Pam. TT" 1903), Compte-rendu des nouvelles recherches géologiques dans les monts Tatra (Za. 1903), Odkrycie płatu dolnotatrzańskiego w pasmie Czerwonych Wierchów na Gładkiem ("Rozpr. Wydz. Mat.-Przyr. AU" 1904), Rzut oka na architekturę Karpat ("Kosmos" 1905), Sur la geneese des Klippes des Carpathes ("Bull. Soc. Géol. de France" 1906).

Prowadził też badania w in. krajach, m.in. w Alpach, a w 1907-09 na uniw. w Lozannie ukończył studia geol. u prof. M. Lugeona i doktoryzował się na podstawie pracy o tektonice gór na Sycylii. Następnie prowadził badania znowu w Tatrach i w ogóle w Karpatach (także w Górach Dynarskich), ogłaszając dalsze prace, m.in. Czy eocen w Tatrach transgreduje na miejscu, czy został przywleczony zdala ("Kosmos" 1910), Problem Turni Myślenickich ("Pam. TT" 1910), Geologiczne przekroje przez wielki fałd Czerwonych Wierchów między doliną Suchej Wody a Chochołowską w Tatrach ("Rozpr. Wydz. Mat.-Przyr. AU" 1911), Tektonika Tatr ("Encyklopedya Polska AU" 1912), Czapka tektoniczna w Pławcu nad Popradem i geneza płaszczowiny skałkowej ("Rozpr. Wydz. Mat.-Przyr. AU" 1913).W latach międzywoj. zajął się badaniami geol. i geogr. w in. regionach Polski, ale wracał jeszcze do spraw tatrz. i karp., np. w pracy O krzyżowaniu się łańcuchów Europy Środkowej w Polsce i o linjach anagogicznych, biegnących pod temi łańcuchami ("Spraw. PIG" 1922, po pol. i franc.).W czasie swych pobytów w Zakopanem zajmował się L. również in. sprawami Tatr, Zakopanego i Podhala . Zabierał głos na temat stylu zakop., np. w artykułach Styl zakopiański i Sposób zakopański ("Prz. Zakop." 1900 i "Prawda" 1900, nr 16), Zakopane na I. Wystawie Towarzystwa Polskiej Sztuki Stosowanej w Krakowie ("Prz. Zakop." 1902). Ogłaszał utwory lit., w których przewijały się wątki folklorystyczne i geol., nawet sprawy stylu zakop., np. Glossopteris ("Wszechświat" 1900 i "Prz. Zakop." 1900, z rysunkami S.I. Witkiewicza), Z legendy góralskiej ("Tydzień" 1900, "Prz. Zakop." 1900 i "Tyg. Ilustr." 1900), W Dolomitach ("Wszechświat" 1901 i "Prz. Zakop." 1901).W 1910 był jednym z założycieli i potem b. czynnym członkiem Sekcji Przyr. TT . Wygłaszał na jej posiedzeniach referaty, a ponadto odczyty publ. w Zakopanem.

Trzeba go też zaliczyć do pierwszych pol. speleologów, gdyż jeszcze w 1901 ze swym uczniem S.I. Witkiewiczem i geologiem Ferdynandem Rabowskim  wykopywał kości niedźwiedzia jask. w Magurskiej Jaskini .

W 1912-14 był jednym z najbardziej aktywnych działaczy Sekcji Ochrony Tatr TT i ogłosił szereg artykułów z dziedziny ochrony przyrody tatrz., np. W sprawie kolejki na Świnicę ("Zakopane" 1912, nr 28 i odb.), O ochronie Tatr. ("Ziemia" 1914-19), Lato 1932 w Tatrach ("Gaz. Pol." 1932, nr 275). Od 1923 był członkiem Państw. Komisji (Rady) Ochrony Przyrody. W 1933 został członkiem hon. PTT.

Życie i całokształt działalności nauk. L., w Tatrach i poza nimi, również w dziedzinie teatru (m.in. w "Reducie"), omówiono w zbior. publikacji pt. Mieczysław Limanowski (Toruń 1950, Studia Societatis Scientiarum Torunensis, Suppl. II), pod redakcją Edwarda Passendorfera, który w przedmowie napisał: "Limanowski był rzadkim typem człowieka, który równocześnie umiał wsłuchiwać się w odwieczny rytm przemian skorupy ziemskiej, jak i śledzić najwyższe wzloty ducha ludzkiego w dziedzinie sztuki..."Warto dodać, że geol. i lit. prace L. o powstaniu Tatr były jedną z inspiracji Tadeusza Micińskiego przy pisaniu powieści Nietota .