Lityński Alfred

Lityński Alfred (16 IX 1880 Bligrad, Besarabia - 23 III 1945 w transporcie kolejowym, poch. w Smoleńsku).

Zoolog, wybitny limnolog i hydrobiolog (w tej dziedzinie pierwszy pol. ekolog), badacz fauny stawów tatrz.

W szkole średniej i w czasie studiów przyr. na uniw. w Dorpacie (1899-1901) prowadził postępową działalność społ.-polit. i w 1901 uczestniczył w organizowaniu strajku studenckiego, za co wydalono go z uniwersytetu, a władze carskie więziły go w 1902, po czym skazały na zesłanie.

W 1905, po amnestii, przeniósł się do Krakowa, gdzie kontynuował studia przyr. na UJ (1905-06), m.in. u prof. Antoniego Wierzejskiego . Przebywając w Krakowie (1905-08) należał do Sekcji Zagr. PPS, współpracował z pismami socjalist. (m.in. "Naprzód"), a w 1907-08 był jednym z redaktorów "Myśli Socjalist.", organu PPS-Lewicy; swoje artykuły zwykle podpisywał pseud. F. Zaorski.

W 1908 z powodu choroby żony przeniósł się do Zakopanego , gdzie mieszkanie Lityńskich w willi "Anielówka" było zrazu ośrodkiem zebrań partyjnych, ale L. od 1910 zaniechał działalności polit., gdyż pochłonęły go całkowicie badania nad biologią jezior tatrz. oraz praca społ. i pedagogiczna. Od 1912 był nauczycielem przyrody w zakop. Szkole im. Stanisława Staszica, prowadzonej przez Franciszka Ksawerego Praussa .

W 1910-14 był współzałożycielem, sekretarzem i jednym z najczynniejszych członków Sekcji Przyr. TT . W 1911 był pierwszym obserwatorem stacji meteor. założonej przez Sekcję Przyr. TT w Zakopanem, a w listopadzie 1913 był gł. organizatorem i "budowniczym" jej stacji meteor. na Gąsienicowej Hali , pierwszej na ziemiach polskich stacji górskiej czynnej przez cały rok. Należał też do pierwszego zespołu obserwatorów obsługujących tę stację na zmianę raz na tydzień; ułożył także instrukcję dla takich obserwatorów.W 1911-14 ogłaszał razem z Kazimierzem Dłuskim (jako prezesem) sprawozdania z działalności Sekcji Przyr. TT (w "Pam. TT ", a anonimowo także w czasopiśmie "Zakopane" 1912, nr 2) i jest autorem artykułów: Jak założyliśmy na Hali Stacyę meteorologiczną ("Zakopane" 1914, nr 1) oraz Zjazd muzeów polskich (tamże 1914, nr 7; L. był delegatem Muzeum Tatrz . na ów zjazd). L. był również jednym z założycieli Sekcji Ochrony Tatr TT w 1912 i od tegoż roku członkiem jej zarządu. Pisał wtedy po raz pierwszy na temat ochrony przyrody : W sprawie ochrony Tatr ("Pam. TT" 1912). Należał też do Sekcji Narc. TT i Sekcji Ludoznawczej TT . W 1913-14 był członkiem komitetu redakc. czasopisma "Zakopane".

W Zakopanem przebywał do 1916 z przerwą w 1914, kiedy służył w Legionach Pol. (został zwolniony z powodu choroby).W czasie swego pobytu w Zakopanem (1908-16) L. poświęcał znaczną część swego czasu hydrobiol. badaniom jezior tatrz. W 1913 uzyskał na UJ doktorat na podstawie rozprawy Revision der Cladocerenfauna der Tatra-Seen. I. Teil. Daphnidae ("Bull. Int. Acad. Sc. Cracovie Cl. Math." 1913). W kilka lat później wydał swą najcenniejszą pracę tatrz.: Jeziora tatrzańskie i zamieszkująca je fauna wioślarek ("Spraw. Komis. Fizjogr." 1917). Jeziora Tatr są też tematem dwóch in. jego prac z tego okresu: Zmarzłe Stawy w Tatrach ("Pam. TT" 1913) oraz O temperaturze stawów tatrzańskich (tamże 1914). Po opuszczeniu Zakopanego, będąc najpierw nauczycielem w Lublinie, a w 1920-39 organizatorem i kierownikiem Stacji Hydrobiol. nad Wigrami i równocześnie (1924-38) wykładowcą i docentem na UW, zajmował się hydrobiologią jezior nizinnych, ale do tematyki tatrz. wrócił w pracach: W sprawie badań nad jeziorami tatrzańskiemi ("Kosmos" 1921) oraz Étude critique sur la répartition des Cladoc_res dans le Tatra ("Annales de Biologie Lacustre" 1923), a także na wielu stronach swego pośmiertnie wydanego podręcznika Hydrobiologia ogólna (Wa. 1952).W czasie II wojny świat. mieszkając na wsi nad Wigrami pisał ów podręcznik i należał do AK, a w 1944 został inspektorem Gospodarstw Rybnych Puszczy Augustowskiej.