Poprad

Poprad (672 m); Poprad; Poprad (od 1256), a także Villa Theutonicalis (od 1268), Deutschendorf itp.; Poprád. S. Miasto na górnym Spiszu nad rz. Poprad, na pd.-wsch. od Starego Smokowca i Tatr.

P. jest adm., gosp. i kult. centrum powiatu popradzkiego (» Poprad, powiat). Mieszk. 1038 w 1880, 4029 w 1930; po II wojnie świat. włączono do P. sąsiednie miejscowości: Sobota Spiska i Wielka w 1945, Straże w 1960, Maciejowce w 1977. Obecny Poprad (razem z przyłączonymi miejscowościami) ma mieszk. 45 822 (w 1985), z tego mn.w. połowa w samym P.P. jest ważnym węzłem komunikacyjnym: drogowym i kolejowym (m.in. kolei elektr. biegnącej stąd do Starego Smokowca i do Tatrz. Łomnicy), a także linii lotniczej. P. od dawna stanowi jedną z gł. "bram" do Tatr i dlatego centr. stacja kolejowa i lotnisko w P. nazywa się Poprad-Tatry.

Najdawniejsza wiadomość o P.: ok. 1250 przybyli osadnicy niem., potem ludność była mieszana, głównie niem. i słow. aż do końca II wojny świat., kiedy nastąpiła emigracja i wysiedlenie Niemców; odtąd ludność jest zasadniczo słowacka. Od 1412 P. był jednym z miast spiskich zastawionych Polsce aż do 1769, kiedy miasta te zostały zagrabione przez cesarskie wojska austr. i w 1772 przekazane Węgrom (» historia).

W II poł. XIX w. w związku ze wzrostem zainteresowania Tatrami i rozwojem turystyki tatrz., w P. powstało w 1868 osiedle tur.-kuracyjne zw. Parkiem Husza, będące punktem wypadowym do zwiedzania Tatr (» Husz David), a w 1886 » Muzeum Karpackie, które w 1946 zostało przekształcone w Muzeum Tatrzańskie. To ostatnie (z częścią zbiorów) w 1958 przeniosło się do Łomnicy Tatrz., a w P. zostało istniejące nadal Muzeum Podtatrzańskie. W P. wydawano tygodniki regionalne "Tátravidék" (1908-18) i "Podtatranské Noviny" (od 1960) oraz biuletyn pt. "Tatranské Múzeum" (1952-54).

Nazwa miasta Poprad została przeniesiona z rz. Poprad (nazwa rzeczna jest starsza). Nazwa Poprad dla miasta pojawia się już w 1256 i występuje potem na zmianę lub równolegle z nazwą Deutschendorf w różnych jej kalkach czy odmianach: Villa Theutonicalis w 1268, Villa Tedescha 1310, Teutschendorff 1328, Dewchendorff 1412 itp. Już w 1256 wspomina się, że osadnikami byli Niemcy (ok. 1250).

Lit. - Ivan Bohuš i in.: Poprad, Spišská Sobota. Br. 1959. - Poprad, Ústí nad Orlicí. Košice 1975.