Brzega Wojciech

Brzega Wojciech (12 IX 1872 Zakopane - 6 VII 1941 tamże).

Rzeźbiarz, snycerz, dekorator, pisarz i działacz społ. Był synem wcześnie zmarłego zakop. ślusarza Ryszarda Duźniaka i góralki (Teresa Gąsienica-Brzega); po dojściu do pełnoletności zmienił swe nazwisko Duźniak na Brzega (przydomek matki). Zawsze podkreślał swe (po matce) góralskie pochodzenie.

Uczył się w Szkole Przem. Drzewn. w Zakopanem (1885-89), potem pracował w różnych miastach u rzeźbiarzy, następnie studiował w krak. SSP (1895-98) oraz w Monachium i Paryżu. Od 1901 mieszkał już stale w Zakopanem na Skibówkach. Współpracował ze Stanisławem Witkiewiczem , np. przy urządzaniu zakop. "Domu pod Jedlami" (meble) i przy wykonywaniu ołtarza drewnianego w nowym kościele zakopiańskim.

B. we własnym warsztacie od 1903 w oparciu o podh. ornamentykę lud. wyrabiał meble, galanterię drewnianą (np. szachy dla Stefana Żeromskiego ) i tkaniny (m.in. kilimy), także projektował wystroje wnętrz. Działalność B. przyczyniła się wybitnie do rozwoju stylu zakop. (witkiewiczowskiego).

Jako rzeźbiarz B. często wystawiał swe liczne rzeźby, wykonane w drewnie, terakocie i gipsie, np.: Głowa Sabały (1896), Juhas (1900), Góral (1901), Gazda (1910), Dudziarz (1928), Góralka (1932). Dziełem B. jest też drewniane popiersie przew. Macieja Sieczki w "Domu pod Jedlami" oraz metalowa tablica pamiątkowa Klimka Bachledy , umieszczona w 1911 w Jaworowej Dolinie , a obecnie znajdująca się na Tatrz. Cment. Symbolicznym pod Osterwą . W 1922-37 B. był nauczycielem rzeźby w zakop. Szkole Przem. Drzewn.

Z Tatrami jest także częściowo związana jego dość obfita twórczość pisarska, np. jego interesujące i cenne Materyały do poznania górali tatrzańskich ("Lud" 1910-11 i osobne, zbior. wydanie); fragmenty były przedrukowane w "Wierchach " (1929, 1930, 1932). Zbiór opowiadań z Podhala i Tatr wydał pt. Posiady (Kr. 1913). Napisał kilka obrazków scenicznych dla teatru amatorskiego Związku Podhalan, np. Nędza Litmanowski, groźny zbójnik tatrzański z czasów Jana Kazimierza ("Zakopane " 1909). Dużo pisywał do różnych czasopism, m.in. wspomnienie o przew. Szymonie Tatarze starszym ("Zakopane" 1913). W 1927 był jednym z red. czasopisma zakop. "Gazda ". Pośmiertnie wydano wspomnienia i gawędy B.: Żywot górala poczciwego (Kr. 1969).

Przez wiele lat B. należał do najbardziej aktywnych działaczy społ. w Zakopanem. W 1918 był we władzach Organizacji Nar. w Zakopanem, a od 1919 radnym gminy zakopiańskiej. Był współzałożycielem Związku Górali (1904), towarzystwa "Sztuka Podhalańska" (1909) i spółki "Kilim" (1910), był czł. Towarzystwa Muzeum Tatrzańskiego , a w 1912-13 był w zarządzie Sekcji Ludoznawczej TT , itd. W 1934 otrzymał członkostwo hon. Związku Górali. W Zakopanem ulica Kościeliska nad Potokiem została przemianowana 23 V 1985 na ulicę Wojciecha Brzegi.