Jaskinia Dziura (fot. Andrzej Samardak)

Ze względu na morfologię jaskinie podzielić możemy na trzy zasadnicze typy:

• Poziome
• Pionowe
• Typu pośredniego

Jaskinie poziome - rozwinięte są w płaszczyźnie poziomej, jeżeli posiadają jakieś formy pionowe (progi, pochylnie, studzienki), to nie mają one wpływu na zmianę charakteru jaskini. W Tatrach do tego typu jaskiń należą np.: Jaskinia Mroźna, Mylna, Kalacka...

Jaskinie pionowe - to takie które schodzą głęboko w stosunku do otworu jaskini, lub mają duże przewyższenia. Przeważają w nich formacje pionowe.

W jaskini ... fot. Sądecki Klub Taternictwa Jaskiniowego

Jaskinie pionowe dzielimy na trzy podtypy: aven, gouffre i reseau.

• Typ aven - to jaskinia, która składa się bądź z pojedynczej studni lub szeregu następujących po sobie studni związanych genetycznie. Do tego typu należą wszystkie najgłębsze studnie świata.
• Typ gouffre - reprezentuje jaskinia, która rozpoczyna się systemem dużych studni, które schodzą do poziomu potoku podziemnego. W strefie potoku podziemnego jaskinia "wypłaszcza się" występują kaskady, meandry, rozlewiska wody. Jaskinię kończy syfon. Tego typu jaskinią jest w Polsce system Wielkiej Śnieżnej.
• Typ reseau - to rozbudowany system wielootworowy. Jaskinia schodzi na znaczną głębokość generalnie małymi progami, studniami i pochylniami. Nie wyklucza to istnienie pojedynczych dużych studni. Tego typu jaskinią jest Jean Bernard (Francja), a w Polsce Bańdzioch Kominiarski.

Jaskinie pośrednie - to takie gdzie długość odcinków poziomych do pionowych jest w przybliżeniu równa. Oceniając różnice wysokości między otworem, a najgłębszym czy najwyższym punktem jaskini, wydaje się ona pozioma, ale występują w tego typu jaskiniach przeszkody pionowe w dół i do góry, często znacznych wysokości. Przykładem takiej jaskini jest Jaskinia Czarna, Zimna, Kasprowa Niżna w Tatrach Zachodnich.

Jaskinia Mała w Mułowej