Goralenvolk

Goralenvolk . Akcja Goralenvolku, prowadzona przez okupanta niem. na Podhalu w 1939-44, polegała na próbie wyodrębnienia "narodowości" góralskiej (podhalańskiej) jako rzekomo niepolskiej. Stworzenie Goralenvolku miało być jednym ze sposobów rozbicia jedności nar. w Polsce w niem. celach politycznych. Bezpośrednimi organizatorami tej akcji byli dwaj ówcześni mieszkańcy Zakopanego : reichsdeutsch Witalis Wieder i volksdeutsch Henryk Szatkowski (do wojny obywatele pol.). Akcja ta była prowadzona poprzez Związek Górali (Goralenverein) i Komitet Góralski (Goralisches Komitee), przez uczenie "języka góralskiego" (a nie polskiego) w dwóch szkołach zakop., przez wyodrębnienie "narodowości" góralskiej w czasie spisu ludności i przy wydawaniu dowodów osobistych (tzw. góralskie kennkarty), przez próbę stworzenia "legionu góralskiego" (przy oddziałach SS) itd.

Wszystko to jednak niewiele Niemcom dało (poza występami pokazowych delegacji góralskich), gdyż na współpracę z okupantem zdecydowała się tylko mała grupa górali, której przewodzili » Wacław Krzeptowski ("Goralenführer", "książę góralski") i Józef Cukier (były prezes Związku Górali). W styczniu 1945 Wacław Krzeptowski jako zdrajca narodu pol. został z wyroku Armii Krajowej powieszony w Zakopanem, a Wieder i Szatkowski uciekli z wycofującymi się niem. władzami i wojskiem.

W 1946 odbyła się w Zakopanem rozprawa sądowa, na której Cukra i paru innych skazano na kary więzienia. Przebieg procesu wykazał, że w czasie okupacji znaczna część ludności góralskiej Podhala zachowała się patriotycznie, a sprawa Goralenvolku była akcją niewielkiej grupy kolaborantów.

Przyjmowanie "góralskich kennkart" (zamiast polskich) w czasie okupacji niem. wprawdzie wynikało nieraz z pobudek czysto koniunkturalnych i świadomej zdrady interesów narodu pol., ale czasem też z powodu po prostu nieświadomości, że akcja góralskich kennkart jest niem. akcją antypolską. Próby przymusu do przyjmowania owych kennkart nie były częste, a odmowa nie była w konsekwencjach groźna. Wójt gminy zbiorowej Szaflary , » Wojciech Kamiński , miał odwagę wystąpić w tej sprawie publicznie wobec niem. starosty i otrzymał wtedy od niego oświadczenie, że ludności należy wydawać takie kennkarty, jakich żąda; toteż w gminie Szaflary wydano ok. 5000 kennkart polskich i tylko 167 góralskich. Na 150 000 mieszkańców pow. nowotarskiego (częściowo niegórali) wydano 25 000 (18%) góralskich kennkart. Należy dodać, że powodem nieprzyjmowania przez górali góralskich kennkart była nieraz obawa, że pociągnie to za sobą służbę w niem. armii i wysłanie na front wojenny.