Kolberg Oskar

Kolberg Oskar, właśc. Henryk Oskar K. (22 II 1814 Przysucha, pow. opoczyński - 3 VI 1890 Kraków).

Etnograf, pianista, kompozytor, z zawodu nauczyciel gry na fortepianie (do 1844) i księgowy (do 1861).

Na podstawie własnych rozległych badań w terenie (1839-86) oraz literatury i in. źródeł opracował i opublikował za życia 34 tomy monumentalnego dzieła złożonego z dwóch wydawnictw seryjnych: Lud. Jego zwyczaje, sposób życia, mowa, podania, przysłowia, obrzędy, gusła, zabawy, pieśni, muzyka i tańce (1857-90, tomów 23) oraz Obrazy etnograficzne (1882-90, tomów 11), a ponadto oddzielnie ok. 200 artykułów, przyczynków i rozpraw. Pośmiertnie z przygotowanych przez K. rękopisów wydano jeszcze 4 tomy w latach 1891-1910. Pozostały też po tym badaczu tzw. "teki Kolberga" (46) o rozmaitej zawartości: od rękopisów gotowych do druku po materiały i zapiski luźne.

Cała ta spuścizna po K., rezultat jego wytężonej półwiekowej pracy, i to często w warunkach niełatwych, stanowi nadal mimo pewnych luk podstawowe źródło i bazę do dalszych studiów nad kulturą duchową i materialną ludu wiejskiego na ziemiach Polski w granicach do 1772, od Wielkopolski i Śląska aż po Białoruś, Podole i Pokucie, a więc ludu polskiego, białoruskiego i ukraińskiego.

W 1960 Rada Państwa doceniając nieprzemijającą wartość twórczości K., uchwaliła wydanie Dzieł wszystkich Oskara Kolberga w ramach obchodu Tysiąclecia Państwa Polskiego, powierzając wykonanie tego zadania Polskiemu Tow. Ludoznawczemu. Będzie to reedycja wszystkich publikacji K. i edycja jego rękopiśmiennych materiałów łącznie z korespondencją. Całość jest planowana na 80 tomów, wyszło już od 1961 ponad 65.

Badania w Tatrach i na Podtatrzu prowadził K. w 1843, 1857, 1861, 1862, 1863, 1864, 1865 i być może w latach nast., np. 1882. Najwięcej wiadomo o jego tatrz. podróży w 1857, gdyż ją opisał pt. Korespondencja z Wiednia ("Ruch Muzyczny" 1857, nr 26); był wtedy w Kościeliskiej Dolinie , na Gąsienicowej Hali , przy Pięciu Stawach Pol . i Morskim Oku . O innych jego pobytach w Tatrach zachowały się tylko wzmianki. Wiadomo skądinąd, że był gościem we dworze Homolacsów w Kuźnicach . O góralach pisał rzeczowo, nie popadając w zachwyt tak częsty u późniejszych pisarzy.

Materiały K. dotyczące Tatr i Podtatrza, zgromadzone, ale nie opracowane ostatecznie, zostały opublikowane dopiero po jego śmierci w tomach 44 i 45 jego Dzieł wszystkich, pt. Góry i Podgórze (część I i II: 1968). Są to materiały etnogr. zebrane w terenie nie tylko przez samego K., ale także przez in. osoby, które je przekazywały do jego użytku, np. Józef Riedmüller (w 1857) i Zofia Urbanowska (w 1885). Tatr i Podtatrza dotyczą też różne materiały i wiadomości rozsiane w in. tomach Dzieł wszystkich, np. Pieśni ludu polskiego (t. 1, 1961), Ruś Karpacka (I-II, t. 54 i 55, 1970 i 1971), Studia, rozprawy i artykuły (t. 63, 1971, tu przedruk artykułu pt. Łomnica i życiorysu »Józefa Konopki ), Korespondencja Oskara Kolberga (I-III, tomy 64-66, 1965, 1966 i 1969).

K. był członkiem hon. różnych towarzystw, m.in. Tow. Tatrzańskiego (1877). W jego rodzinnym mieście Przysucha znajduje się Muzeum Oskara Kolberga, poświęcone jego życiu i działalności.