Lodowa Jaskinia w Ciemniaku

Jedna z najdawniej znanych i najciekawszych jaskiń lodowych w Tatrach ; zalega w niej stale lód i to w dużych ilościach. Otwór tej jaskini znajduje się w pn.-zach. stokach Ciemniaka w Czerwonych Wierchach , wysoko ponad kotłem Zadnie Kamienne (ku pd.-wsch. odeń) i tuż na pd.-wsch. od odosobnionej turni Lodowa Baszta , a znacznie poniżej zielono znakowanej ścieżki, która prowadzi z Chudej Przełączki do Tomanowej Doliny .

Lodowa Jaskinia w Ciemniaku, dawniej Lodowa Dziura;  Niewielki trójkątny otwór L.J. (wys. 1,7 m, szer. w podstawy 4,5 m) jest widoczny tylko z bliska. Długość jaskini ok.390 m, deniwelacja ok.42 m (-11 m, +31 m i nie zbadane kominy).

L.J. składa się z dwóch pięter; od otworu ciągnie się zaraz za wstępną komorą obszerny gł. korytarz górnego piętra, ok. 70 m długi i pokryty lodem. Na końcu tego korytarza tylko okresowo (przy niskim stanie pokrywy lodowej) otwiera się ciasne przejście do dwóch komór dolnego piętra, również pokrytego lodem. Zmienna okresowo pokrywa lodowa tej jaskini ma nieraz ponad 5 m grubości i obejmuje ok.1500 m3 lodu (najwięcej z wszystkich jaskiń lodowych w Tatrach ); są też lodospady i różnorodne nacieki lodowe (lodowe sople, kopce i stalagmity), najpiękniejsze na wiosnę. W pokrywie lodu tej jaskini można rozróżnić poszczególne warstwy roczne; w 1953 naliczono ich ponad 400.

Poza sezonowymi wahaniami pokrywy lodowej stwierdzono w okresie 1922-50 i w nast. latach zasadniczy ubytek masy lodowej, spowodowany ogólnymi zmianami klimatycznymi i nadmierną penetracją człowieka, wobec czego L.J. nie jest udostępniona do zwiedzania.

L.J. od b. dawna była znana juhasom i góralskim myśliwym, u których miała nazwę Lodowiec. W druku pierwszy wspomina ją Godfryd Ossowski  w 1883, ale jej nie zwiedzał. Z turystów czy badaczy pierwszy był w jej wnętrzu (na górnym piętrze) Jan Gwalbert Pawlikowski  z przew. Maciejem Sieczką , i to parokrotnie przed 1887. Potem różne osoby daremnie poszukiwały tej jaskini, ale była odwiedzana przed 1922. Stefan i Tadeusz Zwolińscy w 1922 zbadali i opisali jej górne piętro, które następnie już dość często odwiedzali turyści i naukowcy. Dopiero w 1950 udało się S. Zwolińskiemu i towarzyszom przedostać na dolne piętro L.J. W latach 1990-91 pokonano Wielki Komin nad Dolną Salą Lodową i wyeksplorowano Meander Geografów.

We wstępnej komorze jaskini, nie pokrytej lodem i zwanej Kozią Kolebą, czasem zimują kozice . We wnętrzu bywają nietoperze i różne owady.