Rafacz Józef

Rafacz Józef (30 I 1890 Czarny Dunajec - 3 (nie 5) VIII 1944 Warszawa). Historyk prawa pol. (UJ 1912, dr 1913), prof. UW od 1922, w czasie okupacji niem. w 1940-44 prof. i od 1941 dziekan Wydz. Prawa tajnego UW i tajnego Uniw. Ziem Zachodnich. Był z pochodzenia góralem podhalańskim.

Z jego studiów nad historią prawa pol. tylko niektóre prace, i to marginalnie lub przyczynkowo, dotyczą Podhala, np. wydana pośmiertnie: Sąd referendarski koronny. Z dziejów obrony prawnej chłopów w dawnej Polsce (Poz. 1948).

Natomiast inne jego prace, głównie z zakresu dawnego ustroju wsi pol. i położenia ludności wiejskiej, w znacznej części związane są z Podhalem (i częściowo Tatrami), a także z Pieninami. Swoje pierwsze prace tego rodzaju ogłaszał R. w "Gazecie Podhalańskiej": Starosta Baranowski a Krościenko ("Gaz. Podh." 1913, nry 25-30), Ks. Jerzy Cezary, proboszcz czarno-dunajecki (tamże 1913, nry 36-40), Rządy Sienieńskiego w starostwie czorsztyńskiem (tamże 1913, nr 51 i 52; 1914, nr 1).Jego nast. prace, wszystkie hist., czasem poruszały też zagadnienia z zakresu etnografii: Starosta Baranowski a sołtysi i wybrańcy czorsztyńscy ("Pam. TT" 35, 1914), Z dziejów Kościoła na Podhalu ("Przew. Nauk. i Lit." 1917), Z dziejów starostwa czorsztyńskiego (tamże 1918, nr 4), Z dziejów zbójców podtatrzańskich ("Lud" 20, 1914-18, nr 3-4), Podejrzenie o czary w Krościenku (tamże, dotyczy też Czorsztyna), Dzierżawa szaflarsko-nowotarska Marka Ratułda w w. XV ("Rocz. Podh." 1, 1914-21). W okresie sporu o pd. granice Polski ukazał się artykuł R.: Polskość Orawy ("Echo Tatrz." 1919, nr 3).

Podhala dotyczy też jego obszerna praca Ustrój wsi samorządnej małopolskiej w XVIII wieku (Lu. 1922). Podkreślić należy, że R. jest autorem jedynej dotychczas szczegółowej historii Podhala: Dzieje i ustrój Podhala Nowotarskiego za czasów dawnej Rzeczypospolitej Polskiej (Wa. 1935).

Kilka przygotowanych do druku prac R. uległo zniszczeniu w czasie Powstania Warsz., kiedy żołnierze niem. wypędzili go (wieloletniego inwalidę) z domu i wraz z in. Polakami rozstrzelali.Opublikowane prace R. posiadają trwałą wartość, gdyż opierają się w znacznej mierze na materiałach archiwalnych, częściowo już zaginionych.

Lit. - "Zeszyty Nauk. UJ: Prace Prawnicze" nr 86, 1980 (Stanisław Grodziski i Jerzy Malec). - "BUP" I 3, 1985. - "PSB" 30, 1987 (Stanisław Konarski).