Szajnocha Władysław

Szajnocha Władysław (28 VI 1857 Lwów - 1 VIII 1928 Jaworze, pow. Bielsko-Biała). Geolog i paleontolog, badacz Karpat, od 1885 do 1927 prof. UJ, czł. AU i PAU, zasłużony działacz TT.

Tatr dotyczy jego rozprawa Wapienie retyckie z Tatr bielskich w łupkach dolnokredowych w Lanckoronie ("Rozpr. Wydz. Mat.-Przyr." PAU"1921) oraz doniesienie z dziedziny paleontologii Ueber ein fossiles Elenskelett aus der Höhle bei Jaszczurówka in der Tatra ("Bull. Int. Acad. Sc. Cracovie"1889, nr 10) i to samo po pol.: O łosiu (klempa) kopalnym z jaskini pod Jaszczurówką w Tatrach ("Rozpr. Wydz. Mat.-Przyr. AU"1890).

Wśród jego licznych prac geol., karpackich i bardziej ogólnych, niejedna częściowo dotyczy też Tatr, np. Źródła mineralne Galicyi (tamże 1892 i odb.: Kr. 1891; m.in. o Jaszczurówce), Płody kopalne Galicyi ("Przew. Nauk. i Lit." 1892 i odb.: Lw. 1893; tu o dawnym górnictwie rud żelaznych w Tatrach), Czterdziestolecie Gabinetu Geologicznego Uniwersytetu Jagiellońskiego (1886-1925) ("Rocz. Pol. Tow. Geol." 1925-26 i odb.: Kr. 1926; tu o zbiorach i badaniach tatrz.). Pisał również o zmarłych geologach związanych z Tatrami: Stanisław Staszic, Feliks Kreutz, Viktor Uhlig, Marian Łomnicki, Józef Grzybowski.Od 1904 S. był członkiem zarządu Tow. Tatrz., od 1906 jego wiceprezesem, w 1912-22 prezesem, jednakże funkcję kierowniczą sprawował faktycznie już od 1906. Był pierwszym naukowcem wybranym na prezesa TT, gdyż wszyscy jego poprzednicy byli arystokratami, wybieranymi na to stanowisko prawie wyłącznie ze względów prestiżowych.

Czasy wiceprezesury i prezesury S. były przełomowe dla TT i zaznaczyły się wybitnym postępem w wielu dziedzinach: organizacji, finansów, wydawnictw, inwestycji (np. budowa nowego schroniska przy Morskim Oku), programu (np. w zakresie ochrony przyrody) itd. Toteż PTT w 1922 swego ustępującego prezesa mianowało członkiem honorowym.Jako działacz TT ogłosił S. wnikliwy Pogląd na czterdziestoletnią działalność Towarzystwa Tatrzańskiego (w zbior. publikacji "Czterdzieści lat istnienia Towarzystwa Tatrzańskiego w Krakowie 1873-1913", Kr. 1913), wspomnienia pośmiertne o osobach zasłużonych dla TT (Jan Kwiatkowski, Andrzej Potocki, Stanisław Ponikło) oraz kilka wypowiedzi związanych ze Spiszem i Orawą, m.in.: Przed konferencją czesko-polską w Krakowie ("Czas" 1919, nr 182), Krzywda Polski na Spiszu ("Głos Narodu"1919, nr 234 i "Czas" 1919, nr 253), Wstępne przemówienie przy otwarciu szeregu publicznych wykładów o Spiszu i Orawie, urządzonych przez Towarzystwo Tatrzańskie w Krakowie w lutym 1919 r. ("Pam. TT" 1920), O granicę tatrzańską Rzeczypospolitej ("Gaz. Zakop." 1922, nr 16).

Lit. - "Wierchy" 6, 1928 (Adam Lardemer). - "Ziemia" 13, 1928, nr 20 Regina Danysz-Fleszarowa . - "BUP" 7, 1992 (Andrzej Śródka).