szarotka

szarotka (Leontopodium alpinum ), dawniej po góralsku kocie łapki lub sukiennik. Z rodziny Złożonych (Compositae). Roślina wyłącznie skał wapiennych, powszechnie znana i opiewana w prozie i w poezji. To co się nazywa potocznie jej "kwiatem", jest w rzeczywistości kilkoma lub kilkunastoma kwiatostanami koszyczkowymi o kształcie małych główek, w otoczeniu puszystych liści górnych, tworzących okrywę, a uważanych powszechnie, ale mylnie, za "płatki". Gęste wełniste włoski szarotki są wypełnione wewnątrz powietrzem, co nadaje roślinie ową srebrzystobiaławą barwę. Kwitnie w lipcu i w sierpniu. Daje się łatwo hodować z nasion, przesadzona zaś najczęściej ginie. Występuje od wys. 825 po 2130 m.

W Polsce sz. dziko rośnie tylko w Tatrach, jedyny okaz znaleziony w Pieninach uchodzi za niepewny. Na Słowacji oprócz Tatr rośnie też w Małej i Wielkiej Fatrze, w Tatrach Niżnich i w Słowackim Raju.

Jako roślina w Tatrach Pol. b. niszczona, była chroniona jeszcze nim wyszła ustawa o ochronie roślin i nim został ogłoszony Tatrz. Park Narodowy. Już w statucie Tow. Tatrz. z 1880 wśród celów towarzystwa podana jest też ochrona szarotki, wtedy jeszcze zwanej szarotą; równocześnie TT wydało także specjalny apel o jej ochronę. Obecnie chroni ją ustawa o ochronie roślin i rozporządzenie o TPN. Zrywanie jej połączone było często z narażaniem życia, rośnie ona bowiem zazwyczaj na b. kruchych wapiennych skałach, a tylko czasem na usypistym lub trawiastym podłożu obok skał. Nazwa szarotka została wprowadzona dość późno: opublikowana jest dopiero w "Pam. TT" z 1886. Nawet w książce Berdaua: Flora Tatr, Pienin i Beskidu Zachodniego (1890) użyta jest nazwa: "Gnaphalium Leontopodium - Sz.[ arota] promienista albo Kocie łapki" (ale ogólnie, dla całego rodzaju Gnaphalium podaje on nazwę szarota albo kocanki).

Szarotka szybko upowszechniła się jako szczególny symbol roślin tatrz. Jej podobizny zaczęto umieszczać na najrozmaitszych odznakach, zwł. górskich. Także stosowano obficie jej wyobrażenie w pamiątkarstwie: na szkatułkach, przyciskach, koronkach, rzeźbiono na ciupagach, ramkach do obrazków i fotografii itp. W późniejszych czasach była ona nawet odwzorowana na znaczkach pocztowych tak polskich jak i słowackich. W Krakowie istnieje kamienica na której frontonie jest wyrzeźbiony pas złożony z szarotek. Ongiś na fladze schroniska Szarotka (Plesnivec, Protež) w Dolinie do Siedmiu Źródeł był wykonany obraz szarotki. I w literaturze zainteresowanie szarotką znalazło swe odbicie. W poezji wielu tych, co opiewali Tatry, pamiętało i o szarotce, np. jak pisze Maria Pawlikowska-Jasnorzewska:"...gwiaździsta szarotka / biała zewnątrz, a siwa od środka, / poszła na skalne ściany..."

Również w prozie znajdzie się ona nieraz, np. w Mozaice tatrzańskiej Z. Radwańskiej-Paryskiej (1956, opowiadanie Niegdyś - i dzisiaj). Obecnie nie widuje się już juhasów sprzedających zmiętoszone bukieciki szarotek. Nie ma też amatorów na ich kupno. Ale kwaśne deszcze, jak na całą florę Tatr, tak i na szarotki wpływają destrukcyjnie, toteż nie widuje się ich już tyle, ile bywało jeszcze nie tak dawno.