torby góralskie

torby góralskie. U podh. górali najbardziej prymitywnym sprzętem do noszenia ciężarów była duża biała lub szara płachta płócienna. Umieszczano w niej to, co było do niesienia, brano na plecy, a końce płachty zawiązywano na piersiach. Taki tobół w płachcie to w gwarze podh. brzemie, plur. brzemiona, zdrobn. brzemiącko. Noszono tak dawniej i jeszcze obecnie siano, gałęzie na opał, koszyki z jajkami, serami lub masłem, bańki z mlekiem itd. W XIX w. i jeszcze na pocz. XX w. przewodnicy podh. i tragarze nosili tak w Tatrach bagaż swych turystów, póki nie rozpowszechniły się plecaki. Wyjątkowo także pol. turyści używali w Tatrach brzemion. Pasterze tatrz. dźwigali w takich płachtach nawet obońki z mlekiem. Wszystkie te zastosowania brzemion widać na starych rycinach, np. Walerego Eljasza czy Stanisława Witkiewicza, a również na dawnych fotografiach.

Już właściwą torbą była na Orawie, Podhalu i Spiszu Pol. torba juhaska czyli bacowska, dziś już rzadko widywana poza muzeami. Takie torby są prostokątne, ok. 50 x 55 cm lub nieco większe, wykonane z samodziałowego sukna wełnianego, pasiatego, w poprzeczne pasy białe i czarne lub białe i popielate, dawniej także białe i brunatne. Na zewn. powierzchni torby zwisają dość długie frędzle (gwarowo frombije ), a sama torba jest rozmaicie zdobiona i wyjątkowo z nazwiskiem właściciela i datą.

Torby takie były albo noszone na plecach (jak plecak) i wtedy ich długie plecione taśmy zawiązywano na piersiach, albo też noszono taką torbę zawieszoną przez jedno ramię (widać to na dawnych rycinach). W takich torbach juhaskich (bacowskich ) pasterze nosili np. serki owcze z szałasów do wsi lub na targ.

Zupełnie inne były tzw. torby myśliwskie, w nowszych czasach zwane też przewodnickimi, bo nosili je prawie wszyscy góralscy przewodnicy z Podhala, niektórzy jeszcze po II wojnie światowej. Były to torby skórzane z klapą zakrywającą cały przód, noszone na długim rzemieniu zawieszonym przez jedno ramię. Klapa miała wytłaczane ozdoby, na większych torbach bywały to zwierzęta i sceny myśliwskie. U przewodników, gajowych itd. widywało się zwykle torby niewielkie (ok. 15-20 x 20-25 cm), ale zdarzały się większe (ok. 25 x 28 cm), jak np. ostatnia torba Sabały (zachowana). Te skórzane torby myśliwskie (przewodnickie ) były przynajmniej częściowo sprowadzane na Podhale z Liptowa, gdzie były wyrobem rzemieślniczym.

Na rzemieniu swej torby (tórbki ) podh. przewodnik tatrz. przymocowywał swoją blachę przewodnicką, czasem również i in. odznaki. Dawni kłusownicy tatrz. z Podhala i Spisza Pol. używali zarówno brzemion (dogodnych do dźwigania ustrzelonej kozicy), jak i torb juhaskich i skórzanych torb myśliwskich.

Lit. - Roman Reinfuss: Wełniane torby góralskie. "Pol. Sztuka Lud." 3, 1949, nr 3-4.