Wala Jędrzej starszy

Wala Jędrzej starszy (15 VII 1820 Zakopane - 29 I 1896 tamże, poch. na starym cment.). Jeden z najsłynniejszych przewodników tatrz. Jako koziarz (myśliwy na kozice) poznał najdziksze zakątki Tatr jeszcze w okresie, kiedy turyści rzadko zaglądali w te góry. Wiadomo np., że już przed 1857 uganiał się za kozicami po urwiskach Hrubego Wierchu.

Po 1850 zaczął intensywnie uprawiać zawód przewodnicki i już w 1857 słynął (razem z Maciejem Sieczką) jako jeden z najlepszych przewodników. Wtedy już prowadził turystów np. na Krywań, a w 1860 (prowadząc turystę) dokonał I znanego przejścia Przełęczy koło Drąga.

Prowadził w Tatry wielu z najznakomitszych w owych czasach turystów i badaczy nauk., m.in. Marię Steczkowską, Eugeniusza Janotę, Maksymiliana Nowickiego, ks. Józefa Stolarczyka, Walerego Eljasza, Adama Asnyka, Leopolda Świerza. Niejeden z nich utrwalił w druku wysokie i różnorodne zalety W. jako przewodnika i towarzysza wypraw górskich.

W 1867 zaprowadził ks. Stolarczyka i towarzyszy na Baranie Rogi (I wejście) i na Lodowy Szczyt (jedno z pierwszych wejść). Jeszcze w 1895, mając lat 75, prowadził turystów przez Krzyżne do Morskiego Oka. W. był też inteligentnym pomocnikiem prof. Maksymiliana Nowickiego w jego badaniach entom. w Tatrach. Pomagał mu w gromadzeniu zbiorów na wspólnych wycieczkach i wg otrzymanych wskazówek sam zbierał owady z niezrównaną pilnością i sumiennością, dostarczając Nowickiemu wielu pięknych i rzadkich okazów. Monograficzne prace Nowickiego o kozicy i świstaku również dużo zawdzięczają W., który był bystrym obserwatorem tych zwierząt i umiał przekazać nauce liczne ciekawe i ważne szczegóły z ich życia.

W pierwszym okresie swego życia W. był nieubłaganym prześladowcą świstaków i kozic. Jako zapalony myśliwy wyniszczył tych zwierząt ogromną liczbę. Jednakże wskutek uświadamiającej akcji Nowickiego i Janoty stał się potem W. odddanym obrońcą tych zwierząt. Zostawszy strażnikiem wspólnie ze swym przyjacielem, Maciejem Sieczką, sumiennie spełniał swe funkcje; wkrótce przybytek kozic i świstaków rzucał się turystom w oczy.

Był on więc nie tylko jednym z najlepszych znawców Tatr i doskonałym przewodnikiem, ale również jednym z najbardziej zasłużonych w dziedzinie ochrony przyrody Tatr i cennym pomocnikiem w badaniach nauk. tych gór. W Tatrach jest on upamiętniony nazwami Walowych Turni w Grani Hrubego.

Lit. - Eugeniusz Janota: Przewodnicy zakopiańscy. "Kłosy" 1866, t. 3, nr 74 i 75. - "SCZ"1986.