Daxner Štefan Marko

Daxner Štefan Marko (26 XII 1822 Tisovec - 11 IV 1892 tamże).

Słow. prawnik (adwokat), publicysta, literat, polityk, jeden z czołowych ideologów i bojowników o równouprawnienie nar. i społeczne Słowaków w monarchii węg., w 1848 skazany przez sąd węg. na karę śmierci, zamienioną na więzienie, z którego uwolniły go wojska cesarskie (austr.). W 1863 był jednym z założycieli Macierzy Słowackiej (Matica slovenská).

W dniach 2-3 IX 1861 przewodził "wycieczce narodowej" Słowaków na Krywań . Większość uczestników doszła z Wychodnej tylko na Krywańską Polanę , ale 32 osoby (w tym 6 kobiet) przez Gronik weszły na sam wierzchołek Krywania, skąd zrzucano w przepaść resztki pomnika postawionego przez Węgrów w 1841 na pamiątkę wejścia na ten szczyt króla saskiego Fryderyka Augusta II w 1840.

D. spisywał słow. pieśni i opowiadania lud., a sam m.in. napisał na tle tatrzańskim poemat Co kdo činí, sobě činí, Pověst slovenská z Tater ("Tatranka" 1841) oraz osnuty na opowiadaniu ludowym poemat Poklad Jánošíkov ("Orol Tatránski" 1845, nr 6 i "Slovenská Čitanka" 1864). Ważną pozycję w prozie » szturowców zajmuje opowiadanie D.: Statoční valach, Obraz z valaskjeho života ("Nitra" 1846 i przedruki), gdyż była to jedyna ówczesna próba wcielenia opowiadania lud. w prozę literacką. Wśród obfitej twórczości politycznej D. jest anonimowo wydana broszura Hlas zo Slovenska (Pešt 1861), z nielicznymi ale ciekawymi nawiązaniami do Tatr .

D. został uczczony na Słowacji pomnikiem (w Bratysławie) i tablicami pamiątkowymi, a w słow. nazewnictwie tatrz. nadano Krywańskiej Przełączce  (w pd. grani Krywania) nazwę słow. Daxnerovo sedlo.