Dworzec Tatrzański

Dworzec Tatrzański , Dwór Tatrzański i kasyno Tow. Tatrz. w Zakopanem.

Już na samym początku swej działalności, w 1874, TT w prymitywnej wówczas wsi Zakopane stworzyło pierwszy ośrodek informacyjno-tur.-kult. zarówno dla letników zakop. jak i turystów tatrz. Było to tzw. kasyno TT (zwane też biurem TT), urządzone w izbie wynajętej w domu Józefa Krzeptowskiego (brata Sabały ) przy ul. Kościeliskiej 8 (obecnie jest tam kawiarnia "U Wnuka"). Kasyno TT, nie mające oczywiście nic wspólnego z kasynami gier hazardowych, było wtedy jedynym kult. miejscem zbornym dla przybywających do Zakopanego. W 1875 przeniesiono kasyno TT do domu Jana Gąsienicy-Staszeczka na rogu Krupówek i ul. Nowotarskiej (gdzie potem był hotel Romualda Kuliga "Pod Gewontem", którego budynek drewniany stoi do dziś, ul. Krupówki 1).

W rozszerzającym szybko swą działalność kasynie TT mieściło się biuro informacyjne do spraw zakop. i tatrz., czytelnia gazet, biblioteka, wypożyczalnia sprzętu tur. (m.in. lektyka i siodło damskie), urządzano tu imprezy kult., nawet koncerty po sprowadzeniu fortepianu w 1876.

W 1881 TT postawiło w Zakopanem własny duży piętrowy drewniany Dwór Tatrzański, zwany też często nadal kasynem TT. Zbudował go Gustaw Finger wg planów Karola Zaremby; uroczyste otwarcie nastąpiło 30 VII 1882. Były tu pokoje gościnne, restauracja, sala na imprezy kult. (odczyty, koncerty, przedstawienia teatr., zabawy, nawet bale), czytelnia gazet, biblioteka, wypożyczalnia sprzętu tur., biuro TT itd., odbywały się tu coroczne wiece członków TT. Był to jedyny ośrodek tego rodzaju w Zakopanem. Dnia 21 I 1900 przy nieostrożnym napełnianiu lampy naftowej powstał pożar, który doszczętnie zniszczył budynek wraz z biblioteką.

TT na miejscu po spalonym Dworze Tatrzańskim postawiło w 1903 murowany Dworzec Tatrzański stojący do dziś. Zbudował go Tadeusz Prauss wg projektu Wandalina Beringera. W 1903-18 oprócz pokoi dla turystów i sali na zebrania i imprezy kult. było tu biuro TT i siedziba jego sekcji: Sekcja Tur. (od 1903), Zakop. Oddział Narciarzy (od 1907) przekształcony wkrótce w Sekcję Narc ., następnie Sekcja Przyr . (od 1910), Sekcja Ludoznawcza (od 1911), Sekcja Ochrony Tatr (od 1912) oraz najmniej aktywna Sekcja Przyjaciół Zakopanego  (od 1914). Ponadto od 1909 miało tu swoją bazę Tatrz. Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe , chociaż formalnie nie było związane z TT.

W latach międzywoj. wprawdzie ustała lub przeniosła się gdzie indziej działalność niektórych sekcji TT (przekształconego teraz w PTT), ale w D.T. nadal mieściło się b. aktywne biuro PTT, rozwijała swą działalność Sekcja Narc., koncentrowały się tu sprawy przewodnictwa i ratownictwa tatrz. (TOPR), ulokowała się b. ważna dla Zakopanego Biblioteka Publiczna, a restauracja stała się ulubionym miejscem spotkań wielu tubylców i przyjezdnych turystów, taterników, naukowców, literatów, artystów (» Institutum Bronscianum ). Po wojnie restaurację tę zlikwidowano.

W czasie II wojny świat. w D.T. działało tylko Tatrz. Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe (jako Tatra Bergwacht). Po II wojnie świat. nadal mieściło się tam reaktywowane pod pierwotną nazwą Tatrz. Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe, przekształcone potem w Grupę Tatrz. GOPR, aż do 1985, kiedy ta ostatnia przeniosła się do własnego budynku GOPR. Od wojny do chwili obecnej w D.T. znajdują się biura Oddz. Zakop. PTTK (do 1950 PTT), a ponadto mają tu swą siedzibę różne komisje tegoż Oddziału, zakop. Koło Przewodników Tatrz. PTTK i Klub Turysty PTTK; jest sala, w której odbywały się zebrania, odczyty i wystawy, związane z działalnością PTTK, a także inne.

Kasyno TT (1874-81), Dwór Tatrzański TT (1882-1900) i Dworzec Tatrzański (od 1903) to kolejne siedziby jednej ciągłej instytucji, jaką był zakop. ośrodek najpierw TT, potem PTT i wreszcie PTTK. Był to ośrodek o funkcjach społ., kult., oświat., usługowych i in., z biegiem lat częściowo zmiennych, ale zawsze ważnych zarówno w rozwoju Zakopanego i turystyki tatrz. i podtatrz., jak i w popularyzacji wiedzy o Tatrach i Podtatrzu.

Od ok. 1990 PTTK ograniczyło swą działalność w D.T. i wynajmuje część pomieszczeń innym instytucjom.