Jurgów

Wieś na Spiszu Pol ., nad wsch. brzegiem Białki , naprzeciw podh. wsi Brzegi ; leży przy szosie, która z Bukowiny Tatrz . i Białki Tatrz . prowadzi poprzez granicę państw. do Podspadów .

Jurgów;  Ok. 940 mieszk. Piękne położenie z widokiem na Tatry Biel .; od dawna dużo letników, rozwinięte chałupnictwo. Stary kościół drewniany, zbudowany ok. 1670, ale skutkiem przeróbek pozbawiony stylowego charakteru.

Pierwsza znana wzmianka o J. w dokumentach z 1556, ale wieś tę założono już w 1546 na prawie wołoskim. W 1570 jej sołtysem był Gywrko, tj. Jurko i stąd nazwa wsi. Jurgowianie od dawna wypasali owce i bydło w Tatrach , zapewne od ok. 1590, w Dolinie Białej Wody , Jaworowej Dolinie i w Tatrach Biel., nawet jeszcze w latach międzywoj., ale wtedy już w ograniczonym zakresie.

Od 1859 aż do 1894 cała Dolina Białej Wody po otaczające ją granie, podobnie Jaworowa Dolina, bez części Zadnich Koperszadów , oraz zach. część Tatr Biel. (po Hawrań ) znajdowały się w obrębie gminy katastralnej Jurgów. Wszystko to wraz z Jaworzyną Spiską wchodziło w skład dóbr baronów węg. » Horváth-Palocsay aż do 1856; potem » Salamonów (od ok. 1860 bar. Aladára Salamona). Wreszcie od 1879 dobra jaworzyńskie z Tatrami Jaw . stały się własnością pruskiego księcia Christiana Hohenlohego .Ok. 1875 zaostrzyły się spory Jurgowian z właścicielami dóbr jaworzyńskich o liczne polany podtatrz. między Jurgowem a Podspadami i także w samych Tatrach. Wyroki sądów węg., poparte siłą wojsk., odebrały Jurgowianom sporne polany. Pasterstwo Jurgowian w Tatrach było coraz bardziej ograniczane, ale pracowali oni w zakładach przem. Jaworzyny Spiskiej, jako robotnicy leśni w Tatrach i jako naganiacze na wielkich polowaniach tatrz. Hohenlohego. Uprawiali też kłusownictwo w Tatrach (» Budz Jan ), a w dawnych latach także niezorganizowane przewodnictwo, prowadząc np. Stanisława Staszica na Kołowy Szczyt , a in. turystów na Lodowy Szczyt .

Po I wojnie światowej Jurgów, należący do 1918 do Węgier, został odcięty od Tatr nową granicą (pol.-czechosł.) i znalazł się w Polsce. W 1939-45 decyzją Niemców hitlerowskich był okupowany przez faszystowską wówczas republikę słow., a w 1945 wrócił do Polski.

Ludność J. jest pochodzenia pol. z domieszką (z dawnych czasów) zasymilowanej ludności ruskiej (łemkowskiej) i mówi pol. gwarą spiską. Część mieszkańców J. podaje się za Słowaków i jest dwujęzyczna (pol.-słow.), ale nie mówi żadną gwarą słow. (nie istniejącą zresztą nigdzie na Spiszu Pol.) lecz językiem słow. wyuczonym w słow. szkole lub w czasie wędrówek zarobkowych (wciąż trwających) na Słowację. W J. jest też niewielka grupa osiadłych Cyganów. Śladami dawnych ścisłych związków Jurgowian z Tatrami Jaw. jest ich zachowany folklor (pieśni i opowiadania związane z Tatrami) i pol. nazewnictwo polan podtatrz. i in. obiektów w samych Tatrach. Z J. pochodził » Jan Pluciński . Dawna karczma w J. jest upamiętniona w wierszu Jerzego Lieberta  Jurgowska karczma.