Kościelisko

Wieś podh. u podnóża Tatr Zach ., na zach. od Zakopanego , a na pd.-wsch. od Witowa . Składa się z wielu osiedli rozrzuconych gł. na pd. stokach Gubałowskiego Pasma , ale też i pod samymi reglami (np. Nędzówka i Kiry ), u wylotu Kościeliskiej Doliny i Doliny Małej Łąki .

Kościelisko lub Kościeliska (-sk); Ośrodek wsi stanowią leżące koło siebie osiedla: Szeligówka (965 m), Pitoniówka i Wojdyłówka. Liczne domy wypoczynkowe i wczasowe, gł. z okresu po II wojnie światowej.

Mieszk.: 708 (w 1880), ok. 900 (w 1910), ok. 3000 (w 1970), ok. 3800 (w 1980).

Stałe zasiedlenie nastąpiło stopniowo na polanach użytkowanych pierwotnie tylko sezonowo przez mieszkańców kilkunastu wsi podhalańskich. Najstarsze nazwy takich polan, a potem stałych osiedli: Blachówka (z 1623), Spyrkówka (1623), Kiera (1646). Wieś Kościelisko istniała już w 1790, ale została oddzielona od Zakopanego jako osobna gmina dopiero w 1845-46.

Wieś nazywała się pierwotnie po prostu Polany (a mieszkańcy polaniarze), od owych rozrzuconych polan. Nazwa Kościelisko, wywodząca się od Starych Kościelisk w Kościeliskiej Dolinie, oznaczała najpierw nie wieś lecz tę część dóbr zakopiańskich, która obejmowała wraz z otoczeniem Stare Kościeliska (pierwotnie Kościeliska lub Kościelisko) i większość lasów na obszarze późniejszej wsi Kościelisko. Ta część owych dóbr nosiła nazwę państwo Kościelisko lub Herrschaft Koscielisko, albo krótko Kościelisko. Ta ostatnia nazwa przeszła potem na wieś.

Natomiast spotykane wciąż w literaturze przypuszczenie lub nawet twierdzenie, że powstanie tej wsi wiąże się z górnikami, którzy tu przenieśli się ze Starych Kościelisk, przenosząc z sobą nazwę, jest czystym domysłem, sprzecznym ze znanymi faktami historycznymi.