Kulczyński Stanisław

Kulczyński Stanisław (9 V 1895 Kraków - 11 VII 1975 Warszawa, poch. w Krakowie), syn » Władysława Kulczyńskiego sen. Botanik (UJ 1918 i za granicą), działacz ochrony przyrody, działacz społ. i polityczny.

Prof. Uniw. Lwow. 1924-41, udział w tajnym nauczaniu UJ 1944, od 1945 jeden z gł. organizatorów i pierwszy rektor (1945-52) Uniw. i Politechn. Wrocł., prof. Uniw. Wrocł. 1945-69. Czł. PAU (1935), współzałożyciel i pierwszy prezes Wrocł. Tow. Nauk. (1946-50), czł. PAN (1952, w prezydium 1952-57). Działacz SD od 1945 (przewodniczący 1956-69), poseł do Krajowej Rady Nar. i do Sejmu (1946-72), zastępca przewodniczącego Rady Państwa (1956-69).

K. poznał Tatry b. wcześnie, gdyż rodzice w 1900-14 spędzali wakacje corocznie w Zakopanem razem z dziećmi (ośmioro), zabierając je w miarę jak podrastały na krótsze i dłuższe przechadzki i wycieczki w Tatry. Stanisław K. chodził na wycieczki tatrz. ze swym ojcem albo z przew. Szymonem Tatarem młodszym, ale nie brał udziału w wyprawach tatern. swego starszego brata Władysława .

Przy swym ojcu wciągnął się do pracy nad pajęczakami, które dobrze poznał i swe studia uniw. rozpoczął od zoologii (1913-14), ale potem przeszedł na botanikę (1915-18).

Jako botanik K. zajmował się systematyką i morfologią roślin, fitogeografią, fitosocjologią, paleobotaniką. W 1919-24 był adiunktem Ogrodu Bot. UJ; prowadził wtedy i zaraz potem badania bot. w Tatrach, stając się współautorem wielkiej zbior. pracy, pierwszej na temat fitosocjologii tatrz.: Zespoły roślin w Tatrach (Die Pflanzenassoziationen des Tatra-Gebirges), ale tylko części I i III (obu wsp. z Władysławem Szaferem i Bogumiłem Pawłowskim ), tj. I. Teil: Die Pflanzenassoziationen des Chochołowska-Tales ("Bull. Int. Acad. Pol. Sc. Cl. Math." 1923) i po pol. Część I. Zespoły roślin w dolinie Chochołowskiej ("Rozpr. Wydz. Mat.-Przyr. PAU" 23 AB, 1927) oraz III. Teil: Die Pflanzenassoziationen des Kościeliska-Tales ("Bull. Int. Acad. Pol. Sc. Cl. Math." 1926).

Prowadził też sam podobne badania w Pieninach; ogłosił Die Pflanzenassoziationen der Pieninen (tamże 1928, z nawiązaniami do roślinności Tatr), Exkursionsführer durch die Pieninen (1928), szkic pop.-nauk. Przyroda Pienin ("Wierchy " 2, 1924). Inne bot. prace K. mają na ogół szerszy zasięg terytorialny, ale niejedna z nich zawiera istotne dane o roślinności tatrz., np. Studja systematyczno-geograficzne nad gwoździkami ("Rozpr. Wydz. Mat.-Przyr. PAU" 19 B, 1920), Rozmieszczenie geograficzne lnów na ziemiach polskich ("Pam. Fizjogr." 26, 1921), Borealny i arktyczno-górski element we florze Europy środkowej ("Rozpr. Wydz. Mat.-Przyr. PAU" 23 AB, 1927), a także podstawowe dla roślinności Polski dzieła, których współautorem jest K.: Rośliny Polskie, opisy i klucze.... (Lw., Wa. 1924 i wydania nast., wsp. z W. Szaferem i B. Pawłowskim), Flora Polska (t. 1-3, Kr.1919, 1921, 1927), Atlas Flory Polskiej, Florae Polonicae Iconographia (t. 2, 3, 4, Kr.1930-36).

Przez szereg lat K. ogłaszał przeglądy badań bot. prowadzonych w Karpatach ("Wierchy" 1924-30). Jest też autorem wielkiej i ważnej monografii o torfowiskach Polesia, ogłaszał wspomnienia pośmiertne o botanikach.K. był również jednym z czołowych pol. działaczy na polu ochrony przyrody. W 1920-24 był sekretarzem Państw. Komitetu Ochrony Przyrody, przeorganizowanego w 1925 w Państw. Radę Ochrony Przyrody (PROP). K. był członkiem PROP od 1931 i po wojnie w 1945-54.O projekcie rezerwatu w Pieninach pisał parokrotnie ("Ochr. Przyr." 2, 1921 i 3, 1922; "Wierchy" 1, 1923), a także o sprawach tatrz.: Memorjał Państwowej Komisji Ochrony Przyrody w sprawie Jaworzyny ("Ochr. Przyr." 3, 1922, wsp. z W. Szaferem), Sprawa kolejki na Kasprowy Wierch, II. Historja sprawy ("Prosto z Mostu" 1936, nr 3). Po wojnie ogłosił: Władysław Szafer, przodownik pracy na polu ochrony przyrody ("Ochr. Przyr." 19, 1950), O nowym prawie ochrony przyrody w Polsce ("Chrońmy Przyr. Ojcz." 1953, nr 2). Upamiętniony jest K. w nazwie nowego gatunku rośliny tatrz., wyodrębnionego przez prof. B. Pawłowskiego: przywrotnik Kulczyńskiego (Alchemilla Kulczyńskii ). W 1965 został członkiem hon. PTTK. Podobizna K. znalazła się w 1986 na pol. znaczkach poczt. za 10 zł.