rzeźba Tatr

Teren Tatr charakteryzuje rzeźba typu alpejskiego, tzw. młoda, tj. stosunkowo niedawno (w skali historii Tatr) utworzona. Złożyła się na nią działalność lodowców w okresie plejstoceńskim, erozja wód fluwioglacjalnych i polodowcowych oraz wietrzenie; ponadto pozostały niektóre stare formy orograficzne jeszcze z neogenu; wg ostatnich badań jest ich więcej niż do niedawna przypuszczano. Zachowały się one np. w skałach wapiennych i dolomitowych Czerwonych Wierchów i Kominiarskiego Wierchu. Lodowcom zawdzięczają Tatry dużą część form terenowych: głęboko wyżłobione, szerokie, korytowate doliny, w swym przekroju w kształcie litery U (np. Dolina Białej Wody, Dolina Rybiego Potoku); » doliny wiszące czyli zawieszone (np. Buczynowa Dolinka, Ciężka Dolina); wśród amfiteatru skalnych ścian utworzone » cyrki czyli kary; progi skalne czyli » rygle; zwały morenowe; tarasy na zboczach dolin; bochenkowato wygładzone skały, tzw. » mutony czyli barańce (np. w Dolinie Pięciu Stawów Polskich na zboczach Miedzianego, w Dolinie Pięciu Stawów Spiskich) i in. Wody płynące powcinały dna dolin w kształt litery V (w przekroju), np. Dolina za Bramką, Strążyska Dolina. Często ta późniejsza działalność wód płynących niejako nakładała się na działalność lodowców, tak że wiele dolin żłobionych przez lodowce zostało potem pogłębione przez cieki wodne. Potoki poprzecinały rygle skalne, np. potok z Czarnego Stawu pod Rysami, z Czarnego Stawu Gąsienicowego i in.; także woda wyorała żleby w zboczach szczytów wzdłuż pęknięć i obniżeń tektonicznych. Z działalnością wody również są związane » krasowe zjawiska, jak powstanie » jaskiń, studni, żłobków krasowych itp. Wietrzenie jest przyczyną powstawania mniejszych i większych stożków piargowych (np. pod Mięguszowieckimi Szczytami i Cubryną, pod Kończystą w Batyżowieckiej Dolinie) i usypisk. Wietrzenie zwł. dolomitów spowodowało tworzenie się sterczących turniczek o fantastycznych kształtach, jak np. Kominy w Strążyskiej Dolinie, turniczki przy "bramkach" w Dolinie za Bramką itp. Wietrzenie i odkruszanie się bloków, a nawet większych partii skalnych (» lawiny kamienne) powoduje nieraz duże zmiany w rzeźbie ścian skalnych. Na skutek tych wszystkich przyczyn rzeźba terenu tatrz. jest b. urozmaicona.