Bruckmann Franz Ernst

Bruckmann Franz Ernst , także Brückmann (27 IX 1697 Marienthal k. Helmstädte - 21 III 1754 Wolfenbüttel k. Brunszwiku).

Niem. lekarz, przyrodnik i polihistor z Wolfenbüttel, czł. akademii nauk przyr. (Academia Leopoldino-Carolina Naturae Curiosorum) w Halle. We wczesnych dziejach poznawania i badania Tatr i Podtatrza oraz w rozpowszechnianiu wiadomości o nich zajmuje B. ważną pozycję, chociaż (wbrew wzmiankom nawet w najnowszej literaturze) nie był on nigdy w głębi Tatr, ale tylko na Podtatrzu.

W 1724 podróżował po słow. obszarze ówczesnych Węgier i wtedy zwiedził m.in. Liptów oraz (częściowo w towarzystwie Georga Buchholtza jun. ) Spisz . Na podstawie poczynionych wówczas własnych obserwacji oraz zebranych materiałów i uzyskanych od in. badaczy wiadomości ogłosił w 1724-41 liczne rozprawy i obserwacje, częściowo w ówczesnych czasopismach nauk., ale także jako osobne druki. W tych pracach nauk. zajmował się zwłaszcza słow. kopalniami (także kopalniami złota na Krywaniu ), ale pisał również o sprawach lekarskich, społ., gosp., hist., przyr. (flora, geologia, klimatologia itd.), o jaskiniach , o źródłach mineralnych, nawet o wyrobie bryndzy i, oczywiście, o Tatrach. Większość tych prac wyszła w dwóch seriach: Relationes oraz Epistolae itinerariae.Seria Relationes ukazała się po niem. w 1724-26 we wrocł. czasopiśmie nauk. » "Sammlung von Natur- und Medicin- wie auch hierzu gehörigen Kunst- und Literatur-Geschichten ". W tej serii opublikował m.in. pracę: Relatio XIII. Von dem Carpatischen Hohen Gebürge in Hungarn (w 1725). Jest to opis Tatr oparty gł. na informacjach G. Buchholtza jun. i na literaturze, gdyż z powodu ciągłych opadów śnieżnych w Tatrach w owym czasie (maj 1724) Bruckmann mimo chęci nie mógł zapuścić się w góry. W opisie tym oprócz rzetelnych wiadomości powtarza on też, nie zawsze krytycznie, różne fantastyczne wieści, np. o wielkim karbunkule na szczycie nad Zielonym Stawem Kiezmarskim , o robakach toczących śniegi tatrz., o widoczności Warszawy ze szczytów tatrz. Wymienia również ponad 50 gatunków roślin z tych gór. W tejże serii rozpraw jest też opis zwiedzania i badania jaskiń w Demianowskiej Dolinie na Liptowie pt. Relatio XXVI. Von den Ungarischen Drachen-Hölen im Liptauer-Comitat (1725). Kilka in. prac dotyczy różnych spraw na Liptowie i Spiszu.W drugiej serii tych prac (Epistolae itinerariae), opublikowanych w Wolfenbüttel po łac. w postaci osobnych druków, B. porusza w znacznej części te same sprawy co w pierwszej serii, jednakże często w formie obszerniejszej, np. Epistola itineraria LXXVII, sistens antra draconum Liptoviensis (1739) oraz Epistola itineraria LXXXIX, sistens montes Carpaticos in Hungaria (1740).W tej drugiej serii B. pisze też sporo o kosodrzewinie i limbie w Tatrach w rozprawie: Epistola itineraria XXIII. De alga saccharifera, polypo marino petrifacto, kakerlacken, frutice Koszodrewina et arbore Limbowe Drewo (1730), obszerniej jednak zajął się kosodrzewiną i limbą oraz produkowanymi wtedy z nich lekami w dwóch oddzielnych rozprawach (poza wspom. seriami), wydanych z rycinami w Brunszwiku w 1727: Specimen prius botanico-medicum exhibens fruticem Koszodrewina, eiusque Balsamum Koszodrewinowy Oley dictum oraz Specimen posterius botanico-medicum exhibens arborem Limbowe Drewo, eiusque oleum Limbowi oley dictum. (Zob. limbowy olej ).

O kopalniach słow. pisze też dużo w obu tomach swego dzieła Magnalia Dei in locis subterraneis oder Unterirdische Schatzkammer aller Königreiche und Länder (Braunschweig, I-II, 1727, 1730). Ustępy dotyczące górnictwa w Tatrach i na Podtatrzu zostały z tego dzieła przedrukowane pt. Aus vergilbten Papieren ("Karp. Post " 1893, nr 15).