krokus

krokus (Crocus) o bot. nazwie szafran, a przez górali podh. zwany niegdyś fijałkiem, kieluchem lub tulipankiem, zależnie od okolicy, należy do rodziny Kosaćcowatych (Iridaceae). Do niedawna istniał pogląd, że po pn. stronie Tatr występuje k. spiski (C. scepusiensis), zaś po pd. - k. Heuffela (C. heuffelianus). Obecnie botanicy skłaniają się ku poglądowi, że w całych Tatrach panuje k. spiski, a k. Heuffela rośnie dopiero w Karpatach Wschodnich.

K. występują masowo na łąkach i polanach Tatr i Podtatrza; zakwitają czasem już w końcu marca, a niekiedy dopiero w pocz. maja, zależnie od stanu pogody, ilości i grubości leżącego śniegu, a także wzniesienia n.p.m.

Kwiaty są barwy ametystowej jaśniejszej lub ciemniejszej z ciemnej fioletowo zabarwionymi końcami "płatków" (właściwie działek okwiatu). Trafiają się też niekiedy kwiaty białe - albinosy, natomiast k. żółte, paskowane itp. są tylko w hodowli. Najwyższe stanowisko k. w Tatrach jest w Dolinie Małej Zimnej Wody: 1600 m. Krokus wyrasta z podziemnej bulwki (nie cebulki); w czasie kwitnienia pojawiają się tylko zaczątki liści, które rozwijają się wraz z przekwitaniem kwiatów. Nasiona w podłużnych białawych torebkach na długich szypułkach dojrzewają z końcem czerwca lub w pocz. lipca. K. rosną także w Beskidach i w Sudetach. Na niżu znane są z okolic Krakowa i Brzeska, ale jako relikty polodowcowe.

Błędne jest mniemanie, że krokusy kwitną powtórnie jesienią. Te jesienne, nieco podobne do krokusów kwiaty - to » zimowity, większe i wyższe od k., jesienią zupełnie bezlistne, bladoróżowego koloru.

Powtarzane ciągle nonsensy, że bez owiec krokusy giną, nie mają najmniejszego uzasadnienia. Krokus jest rośliną, która wyszła z lasu; wielkie masy krokusów rosną np. w wysokopiennym świerkowym lesie wśród mchu i trawy między Matlarami a Białym Brzegiem, a także i w in. miejscach leśnych, np. na zboczach Zadniej Kopy w lesie nad Doliną Białej Wody. Ponieważ k. jest rośliną azotolubną, przeto wydostawszy się na wolne przestrzenie polan i hal nawożonych przez owce, rozmnożył się intensywnie. Jednak tam, gdzie pasterstwa nie ma już od blisko setki lat, na wiosnę kwitnie mnóstwo k., np. na polanach okolic Tatrz. Łomnicy, w Czarnej Dolinie Rakuskiej, na trawiastych poboczach wzdłuż Drogi Wolności od Tatrz. Kotliny do Starego Smokowca itd. K. podlega ścisłej ochronie gatunkowej na terenie całej Polski, jako kwiat łatwy do wytępienia, a najpiękniejszy, gdy występuje gromadnie. Sprzedającym, kupującym, zrywającym i wykopującym krokusy grożą surowe kary.