Gwiżdż Feliks

Gwiżdż Feliks (12 I 1885 Odrowąż, Podhale - 27 V 1952 Warszawa); pochodził z rodziny góralskiej. Literat, dziennikarz, polityk, jeden z czołowych działaczy podh. ruchu regionalnego.

G. był redaktorem nacz. czasopism » "Gazeta Podhalańska " (1913-14), "Gospodarz Polski" (1927-37) i » "Ziemia Podhalańska " (1936-38). Od 1913 działał na rzecz ugruntowania polskiej świadomości nar. na pol. Orawie  i Spiszu , a w 1919-20 w pol. Komitecie Plebiscytowym dla Spisza i Orawy. Był aktywnym uczestnikiem pierwszych Zjazdów Podhalan (1911-13) i jednym z założycieli Związku Podhalan  w 1919 (w 1935-39 prezesem). Od 1936 był też w zarządzie Związku Ziem Górskich . W 1928-35 z okręgu Wadowice-Nowy Targ był posłem na Sejm, a w 1935-38 senatorem z woj. krakowskiego. Od 1936 był prezesem Tow. Przyjaciół Słowaków im. L. Štúra (potem Tow. Współpracy Polsko-Słowackiej). W czasie I wojny świat. walczył w Legionach Polskich, a podczas II wojny działał w Warszawie w AK i uczestniczył w Warsz. Powstaniu. Potem osiadł w Krakowie. We wrześniu 1951 został aresztowany i zmarł w więzieniu nie doczekawszy się aktu oskarżenia.

Twórczość pisarska G. obejmuje prozę, poezję i dramat oraz publicystykę. Od 1903 do 1939 dużo publikował w wielu czasopismach. Osobno wydał dramat Podcięty dąb (Lw. 1906), tomik poezji Fale (Lw. 1907), nowele Dobrzy ludzie (Lw. 1912), drugi tomik poezji Kośba (Wa. 1921), komedię Gody (Wa. 1922 i 1932), nowele Obrazy na szkle (Poz. 1926). Utwory te są przeważnie związane z życiem górali podh., a w tomiku Fale oprócz cyklu wierszy pt. Tatry są i inne wiersze tatrz. G. także tłumaczył utwory pisarzy czes. i słow. na język pol.G. po II wojnie świat. już niewiele mógł publikować; ogłosił rzecz o medycynie lud.: "Żywa Apteka" na Podhalu ("Prz. Zielarski" 1949). W 1947-51 Polskie Radio w Krakowie nadało cykl kilkudziesięciu audycji pod wspólnym tytułem Zwyrtałowa bacówka pod Wesołym Wierchem; były to świetne gawędy dwóch baców (mówiących gwarą podh.) i jednego panoska na różne tematy podh. i tatrz. (m.in. o Sabale  i dawnych przewodnikach tatrz.). Anonimowym autorem tekstów był G., który również wygłaszał owe teksty (jako baca Zwyrtała) do spółki z Bronisławem Romaniszynem  (baca Przetak) i Jerzym Ronardem Bujańskim (panosek ). Zachowały się teksty 17 audycji i zostały wydane pośmiertnie w książce pod tytułem owego cyklu i już pod nazwiskiem Gwiżdża (Kr. 1986).

Z humor. i satyr. twórczości G. mało się pamięta o jego poemacie Dzień zakopiański ("Zakopane" 1910, nry 9-11 i 13-14) oraz o jego wierszykach o znanych wówczas postaciach zakop., wygłoszonych w ramach rodzaju szopki satyr. pt. Wieczór karykatur ("Zakopane" 1911, nry 5-6 i 1912, nr 28). W 1914 w Zakopanem grana była Szopka zakopiańska dwóch różnych autorów. W szopce Sztuki Podhalańskiej autorem tekstów był Gwiżdż; opublikowano jedynie jej omówienie ("Zakopane" 1914, nr 2). G. jest także autorem jednego z najwcześniejszych wierszy o narciarstwie: Oto się złoty wiek poczyna... ("Świat" 1913, nr 6).Odrębny dział pisarstwa G. to obfita publicystyka o tematyce kult., społ., hist., nar., polit. itd. Sprawy podh. i tatrz. najczęściej poruszał w "Gazecie Podh." i w "Ziemi Podh."; w latach kiedy był ich redaktorem robił to często anonimowo lub pod kryptonimem (np. Gazda). W "Gaz. Podh." pisał w 1913-35 m.in. o Chochołowie  i Chochołowskim Powstaniu , o projektowanej kolei do Roztoki , o Sabale, Jaworzynie Spiskiej , o Władysławie Orkanie  (z którym serdecznie się przyjaźnił), o Tatrz. Parku Narodowym . W tejże gazecie w 1913-14 ogłaszał też artykuły o słow. literaturze i kulturze. W "Ziemi Podh." w 1936-38 pisał m.in. o Tatrz. Parku Nar. oraz o turystyce i ochronie przyrody w Tatrach, oczywiście od strony interesów górali.

Warto jeszcze wspomnieć, że G. opublikował pamiętnik Józefa Pilcha o Chochołowskim Powstaniu ("Na Ziemi Naszej" 1909, nry 11-13).