Jaworowa Dolina

Wielka walna dolina po pn. stronie Tatr Wys ., ciągnąca się od Jaworzyny Spiskiej 8 km w górę na pd., do stóp Lodowego Szczytu , który przewyższa wylot doliny o 1600 m. Od zachodu dolina jest ograniczona przez gniazdo Szerokiej Jaworzyńskiej  i Jaworowe Turnie ; od pd. przez Jaworowe Szczyty, Ostry Szczyt i Mały Lodowy Szczyt ; od wsch. przez grupę Lodowego Szczytu, Baranie Rogi , Czarny Szczyt , Kołowy Szczyt , Jagnięcy Szczyt oraz pasmo Tatr Biel . (od Szalonego Wierchu do Murania ).

Jaworowa Dolina;  J.D. ma szereg bocznych odnóg, z których najważniejsze: Szeroka Dolina , Czarna Dolina Jaworowa , Kołowa Dolina i Dolina Zadnich Koperszadów .

Gł. strumieniem J.D. jest Jaworowy Potok . Stawy leżą przeważnie w bocznych odnogach J.D. W górnej części Doliny Szerokiej znajduje się jedyny krasowy stawek w Tatrach - Cichy Stawek (1750 m). Sporo jaskiń znajduje się w dolnej i środkowej części J.D., gdzie są skały osadowe. Poznano tu ok. 70 jaskiń, m.in. dwie najdłuższe jaskinie Tatr Słowackich : Jaworową (Jaworzynkę) (6,3 km) i Czarnogórską ( ok. 2,25 km). Znakowane szlaki tur. z J.D. wiodą przez Lodową Przełęcz do Doliny Zimnej Wody i przez Przełęcz pod Kopą  do Kiezmarskiej Doliny .

Pasterstwo w J.D. uprawiali przede wszystkim mieszkańcy Jurgowa (od końca XVI w.), potem także Czarnej Góry , Łapsz Wyżnich, Rzepisk i Lendaku . Po 1879 pasterstwo było silnie ograniczane, ale dotrwało do 1955. Prace górn. były prowadzone w XIX w. głównie w odnogach J.D. Zwł. w XVII i XVIII w. cała dolina wraz ze swymi odnogami była terenem często odwiedzanym przez poszukiwaczy skarbów , potem już rzadziej, ale jeszcze po II wojnie świat.

Żywszy ruch tur, rozpoczął się wkrótce po 1850: przejścia przez Przełęcz pod Kopą i Lodową Przełęcz oraz wycieczki na Lodowy Szczyt .

Jaworowa Dolina, dawniej zwana też czasem Jaworzyńską Doliną, Jaworzynką i Jaworowymi Sadami, ma swą nazwę od rosnących tam jaworów ; trafiały się dawniej okazy o ogromnych rozmiarach, jak podaje Janota .

Nazwy niem. Ahorntal i Uhrngärtner Grund (także Uhrngarten) są zapewne kalką jednej z nazw pol.; jawor po niem. to Ahorn, a w gwarze spiskoniem.: Urel, Urle, Uren i Uhrn . W jednym ze starych pol. spisków do skarbów użyta jest nazwa Zegarowy Ogródek, co jest powrotną, ale błędną kalką nazwy niem. Uhrngarten, fałszywie zrozumianej jako Uhrgarten (niem. Uhr = zegar).

---