Kruszyński Tadeusz Albin

Kruszyński Tadeusz Albin, także Pomian-Kruszyński (1 III 1884 Dublany k. Lwowa - 23 VII 1959 Zakopane, poch. na starym cment.), syn zoologa »Stanisława Kruszyńskiego .

Historyk sztuki, ksiądz, dr teologii UJ 1912, od 1925 doc. na krak. ASP i UJ, w 1954-56 prof. UJ, w 1956-57 prof. Akademii Teologicznej w Warszawie.

Kapelan Drużyn Sokolich 1912-14, działacz Pol. Czerw. Krzyża 1919, uczestnik Powstania Górnośląskiego 1921, kapelan WP 1919-21 i 1939, w 1939-40 wraz z profesorami UJ więziony przez Niemców w obozie koncentr. w Sachsenhausen; potem w Krakowie podczas okupacji niem. uczetniczył w tajnym nauczaniu. Był autorem licznych prac nauk. i pop.-nauk. z dziedziny historii sztuki (zwł. sakralnej) oraz przewodników po Gdańsku (1914) i Wawelu (1924).

Był wielkim miłośnikiem Tatr i góralszczyzny podhalańskiej. Od młodych lat bywał często w Zakopanem i znał ówczesne ośrodki tamtejszego życia kult. (poczynając od "Chaty" Dembowskich), a także życia rel.: klasztor Albertynów  na Kalatówkach . Zaraz po maturze (1903) odbył praktykę leśną (miał zostać leśnikiem) w Tatrach u leśniczego Władysława Bieńkowskiego na Zazadniej , potem poszedł na studia teol. (UJ). W Tatrach bywał nadal, a w Zakopanem był postacią charakterystyczną i dobrze znaną. Zmarł wskutek najechania przez motocyklistę na drodze do Kuźnic .

W twórczości pisarskiej K. niejako uboczną lecz ważną pozycję zajmuje tematyka podh. i tatrz. W 1930-39 w krak. gazecie "Czas", a w 1953-55 w warsz. "Słowie Powsz.", ogłosił liczne artykuły dotyczące życia kult. i artyst. w Zakopanem i na Podhalu , np. Rozwój Zakopanego, życie kulturalne i artystyczne ("Czas" 1934, nry 261-265), ale także o in. sprawach tego regionu, recenzje wydawnictw tatrz. i podtatrz. itd.

Wydrukowano jego wspomnienia, ale tylko fragmenty: Garstka wspomnień o Bracie Albercie w Zakopanem ("Wierchy " 1935), Garść wspomnień o Stanisławie Witkiewiczu ("Czas" 1935, nr 266), Ze wspomnień starego turysty ("Wierchy" 29, 1960).Ogłosił też: Nieznane rysunki zakopiańskie Stanisława Witkiewicza (tamże 20, 1950) oraz Jan Matejko w Zakopanem (tamże 21, 1952). Przygotowywał pracę Zabytkowość gwary podhalańskiej i w 1955 miał już zgromadzony do niej materiał gwarowy.